De Myle - Addendum 2
Paul Meylemans
Inleiding
Herman Van Woensel, een trouwe lezer van De Myle Krant, meldde ons heel enthousiast dat hij een kaart uit 1610 had ontdekt waarop “Die Klijn Mijle” en “Die Groote Mijle” stonden aangeduid. Volgens Herman vielen die gebieden volledig buiten de zone die in ons artikel over De Myle, een gehucht van Lier, beschreven werd. Hij vroeg om die nieuwe kaart eens te bestuderen. De kaart die hij gevonden had was echter beschadigd en moeilijk te lezen. Maar zijn vondst spoorde ons aan om verder te zoeken.
Volgens het Rijksarchief was deze kaart gemaakt op basis van metingen verricht door landmeter A. Van Schelle.
Van harte bedankt Herman om je vondst met ons te delen!
Figuur 1 Figuratieve kaart uit 1610 - Beschadigd
De kaart is een figuratieve kaart van het gebied ten zuiden van de Nete en ten westen van de stad Lier. De kaart is zo georiënteerd dat het noorden links bovenaan ligt en het zuiden rechts onderaan.
Op basis van de gegevens die Herman ons over de gevonden kaart had bezorgd gingen we op zoek naar een beter leesbare kopie. En zowaar was het geluk aan onze zijde. We vonden een kaart van hetzelfde gebied, getekend in 1752, maar volgens de metingen die door ingenieur en gezworen landmeter Anthoen Van Schelle werden uitgevoerd in juni 1618. Hoogstwaarschijnlijk waren dit dezelfde metingen die aan de basis lagen van de kaart uit 1610. Hieronder de kaart uit 1752.
Figuur 2 Figuratieve kaart van Anderstadt en de Koningsbossen, getekend in 1752, volgens de opmetingen gedaan in juni 1618
Wat stelt deze kaart voor?
In de titelhoek van deze kaart staat dat de kaart gemaakt werd in opdracht van de Rekenkamer van Brabant en van het “huijs d’Rander Stat” en alle bossen, landerijen, weiden en heilanden voorstelt die deel uitmaakten van de domeinen van hunne Hoogheden gelegen in het Land van Mechelen. Het is met andere woorden een kaart die de Koningsbossen ten zuidwesten van Lier in kaart brengen. Huijs d’Rander Stat is het kasteel Anderstad dat aan de zuidelijke oever van de Nete gelegen was tussen Lier en Duffel. Dat kasteel bestaat niet meer. Waar het kasteel ooit stond werden later boerderijen gebouwd en nog later kwam er de melkfabriek Bonilac. Het enige wat nog overblijft uit de tijd van het kasteel zijn delen van de ringgracht. Een kopergravure uit 1696 stelt kasteel Anderstad voor in al zijn pracht en praal.
Figuur 3 Kopergravure uit 1696 van Kasteel Anderstad
De kaart toont in detail alle percelen die tot de Koningsbossen behoorden. De gebieden die buiten de Koningsbossen gelegen waren werden blijkbaar niet opgemeten en dus slechts in grote lijnen op de kaart gezet. Wel vermeldt de kaart de namen van alle eigenaren wiens grondstuk aan de Koningsbossen grensde.
Die Kleijn Mijle en die Groote Mijle
Links bovenaan de kaart is er een groot gebied met vele kleine percelen. In dat gebied vinden we de benamingen “Klijn Mijle” en “Die groote Mijle” geschreven. Ook in de titelhoek, die een lijst bevat van alle gronden die deel uitmaakten van de Koningsbossen, vinden we “Die Kleijn Mijle” en “Die Groote Mijle”. Het extract uit de kaart dat hieronder is afgebeeld toont deze gebieden. Opgelet, het noorden is links boven en het zuiden rechts onder!
Figuur 4 Extract uit de kaart die de gebieden “Die Groote Mijle” en “Kleijn Mijle” toont.
De benamingen Die Kleijne Mijle en Die Groote Mijle, zijn namen om een locatie aan te duiden. Het was de naam waarmee mensen, in de tijd dat de kaart gemaakt werd, die plekken aanduidden. Het is niet de benaming van een woonkern of een gehucht, zoals dat het geval was voor het Lierse gehucht de Meyl dat we in een eerder artikel bespraken.
Wellicht is er een verband tussen het Lierse gehucht de Meyl en deze gronden in de Koningsbossen die Kleijne en Groote Mijle genoemd werden, maar dat hebben we nog niet kunnen achterhalen. Op onderstaand kaartje tonen we zowel het Lierse gehucht de Meyl (blauwe rand) als het gebied van de Kleijne en Groote Mijle (oranje rand). Het stadscentrum van Lier is paars omrand.
Figuur 5 Het Lierse gehucht De Meyl (blauw omrand); De Groote en de Kleijn Mijle (oranje omrand) en het stadscentrum van Lier (paars omrand)
Tallaert
Ook de benaming “Den Tallaer” komt op de kaart uit 1752 voor. Gezien dit buiten de Koningsbossen gelegen is wordt Tallaart met minder detail weergegeven, maar toch zijn er de straten en de huizen getekend. Op het extract hieronder herkennen we de Heerenstraet, de gebouwen van de hoeve van het Falcontinnenklooster en er tegenover enkele huizen, waarvan er één door Hendrick Mylemans en zijn gezin bewoond werd.
Figuur 6 Tallaart
Bronnen
Carte figurative, collée sur toile, du château de Randerstadt, des bruyè-res et des bois domaniaux dans la seigneurie de Malines; dressée, par ordre de la Chambre des Comptes, par le géomètre A. Van Schelle, en 1610.
https://search.arch.be/nl/zoeken-naar-archieven/zoekresultaat/inventaris/rabscans/zoekterm/Carte+figurative%2C+coll%C3%A9e+sur+toile%2C+du+ch%C3%A2teau+de+Randerstadt%2C/eadid/BE-A0510_000842_003760_FRE/inventarisnr/I842376082400000/level/fileCarte, collée sur toile, portant pour titre : Dese caerte figurative is gemaekt by Mr Anthoen Vara Schelle, ingenieur ende gesworen lantmeter van Hunne Hoogheden, door order ende last van mijne heeren die president ende luyden vara Hunne Hoogheden Rekencamer in Brabant, ende dat van het puys d'Rander-Stat met allen die bosschen, landen, wyden ende heylanden van de domeynen van Hunne Hoogheden, soo die gelegen syn in den lande tait Mechelen, die het samen groot syn bevonden, by der maete van 20 mechelse voeten voor de roede, zeven hondert en vyf bunderen twee dachwanden en 38 roeden, volgens meting daer van gedaen in de maent vara junius 1618 by den voorschreven Van Schelle. Alle welke voornoemde partyen hier onder in de tafel elck besonder met hunne naemen by n°. Voort alle die andere goeden daer omme liggende syn voor paelen o fi regenooten, syn elck met hunne naemen van de proprietarissen rontsom die stucken geschreven. T'oirconden, etc., ende was geteekent Anthoen Van Schelle. Was geteekend quod attestor : F. LABOREUR. (Cette carte figurative est dressée par maître Antoine Van Schelle, ingénieur et arpenteur juré de LL. AA., en vertu d'ordre et charge de messieurs les président et gens de la Chambre des Comptes de LL. AA., en Brabant. Laquelle carte représente le château de Randerstat (aujourd'hui Anderstat), près de Lierre, avec tous les bois, terres, prés et bruyères des domaines de LL. AA., tels qu'ils sont situés dans le pays de Malines; lesquels biens contiennent, à raison de 20 pieds de Malines par verge, sept cents bonniers, 38 verges, selon le mesurage qui en a été fait au mois de juin 1618 par le susdit Van Schelle. Toutes les parties prédites sont désignées dans le tableau ci-joint, chacune par numéro et par son nom. Ensuite tous les autres biens, qui sont situés aux environs et servant soit de limites, soit d'aboutissants, sont indiqués avec les noms des propriétaires. En témoignage, etc., était signé Antoine Van Schelle; était signé, quod attestor : F. LABOREUR. Copie certifiée, le 16 juin 1752, par J.-D. Bogaerts, arpenteur. (V. la carte originale au n° 824 de l'Inventaire des cartes et plans manuscrits).
