De Myle - Addendum 1
Paul Meylemans
Deze aanvulling op het artikel over de Myle toont aan dat ons opzoekwerk niet stopt als we over een bepaald onderwerp een artikel geschreven hebben.
In dit addendum behandelen we twee themas die reeds in het artikel over De Myle aan bod kwamen en waarover we bijkomende informatie ontvangen hebben:
De opdeling van het Liers grondgebied in het stadscentrum, de Kuip en de Bijvang, en
De grenspaal waarvan we een foto plaatsten in het 3e deel van het artikel over De Myle.
Opdeling van het Liers grondgebied in
stadscentrum, de Kuip en de Bijvang
Onlangs kwam onze medewerker Bert Mylemans met een nieuw boek aandraven. Hij had het boek “Historische stedenatlas van België - Lier” geschreven door Adriaan E. Verhulst en uitgegeven door het Gemeentekrediet in 1990 op de kop kunnen tikken en stuurde me de scan van een kaart uit dat boek.
Het was een reproductie van een kaart uit 1842, gemaakt door Philippe-Christian Popp. Philippe-Christian Popp (1805-1879) was een landmeter die het initiatief van Philippe Vandermaelen verder zette om kadasterplannen te tekenen van alle Belgische gemeenten. Hij begon daarmee in 1842 en kon zijn werk helaas niet voor zijn dood afmaken. Zijn weduwe Caroline-Clémence Boussart (1808-1891) voltooide de publicatie van de plannen voor de provincie Luik.
De kaart die Bert me stuurde werd gebruikt als annex bij een koninklijk besluit van 23 september 1842 waarin de kieswijken of kiesdistricten van de stad Lier werden vastgelegd. en toonde de kieswijken van Lier die buiten het stadscentrum lagen.
Hieronder een foto van die kaart, die ik met onze lezers wou delen omdat het de eerste kaart is die ik zie waarop De Kuip getekend staat.
Figuur 1 Popp kaart van de kiesdistricten van Lier, buiten het stadscentrum gelegen (1842)
Er zijn een aantal elementen die opvallen op deze kaart:
Op deze kaart staat De Kuip van Lier (5me Section - Cuve) mooi aangeduid. Het is een gebied dat geen natuurlijke grenzen heeft, maar vormt een ring omheen het stadscentrum van Lier. Het is het gebied dat in ons artikel over de Myle beschreven wordt als zijnde afgebakend door 5 palen en waarbinnen de stad Lier haar stadsrechten kon doen gelden.
De Myle (8me Section – Meyl) is op deze kaart een stuk groter dan we in ons artikel beschreven. Het 8e kiesdistrict is het hele deelgebied van Lier dat ten zuiden van de Grote Nete en de Neder Nete ligt. Volgens de kadasterkaarten uit 1827, waarop we ons in het artikel over De Myle hebben gebaseerd is het deel tussen de Neder Nete en de weg van Lier naar Aarschot de wijk Anderstad. Wellicht heeft men voor het bepalen van de kiesdistricten meerdere wijken samengevoegd. Een gelijkaardig fenomeen ziet men in het 6e kiesdistrict, waar Hagenbroek en Lisp zijn samengevoegd.
Rechts bovenaan staat een kleine tabel, waarin voor elk van de kieswijken buiten het stadscentrum van Lier enkele karakteristieke gegevens staan opgelijst:
Figuur 2 Tabel met aantal huizen, inwoners en kiesgerechtigden per kieswijk
Deze tabel roept zeker enkele vragen op waarop we nu nog geen antwoord hebben gevonden, zoals:
Waarom zijn er zo weinig kiesgerechtigden of kiezers in die kiesdistricten? In 1842 hadden vrouwen nog geen kiesrecht, zoveel is zeker. Maar dat alleen kan het kleine aantal kiesgerechtigden ten opzichte van het totaal aantal inwoners per kiesdistrict zeker niet verklaren.
De verdeling van kiesgerechtigden over de verschillende kiesdistricten lijkt niet proportioneel te zijn met het aantal inwoners van elk kiesdistrict. We moeten wel opmerken dat we niet precies weten wat met “Inwoners” en met “Kiesgerechtigden” precies bedoeld wordt. Omvat het cijfer voor inwoners ook de minderjarige kinderen? Hoogstwaarschijnlijk niet want een gemiddeld aantal bewoners per huis van slechts 6 personen lijkt voor die tijd, waar gezinnen vaak veel kinderen hadden, erg weinig.
Er blijft dus nog het één en ander op te zoeken.
Grenspaal of banpaal?
We hebben ook contact opgenomen met het Archief van de Stad Lier om de oorsprong te achterhalen van de paal die op de onderstaande foto staat en die we publiceerden in het derde deel van ons artikel over De Myle.
Figuur 3 Grenspaal of banpaal?
Het personeel van het Archief van de stad Lier was zo vriendelijk om ons het artikel te sturen “Rondom enkele oude grenspalen tussen kuip en bijvang van Lier”, geschreven door Paul De Win en gepubliceerd in het Jaarboek Lira Elegans van 1993 van het Liers Genootschap voor Geschiedenis.
Ook al gebruikt Paul De Win het woord banpaal niet in zijn artikel, toch gaat het volgens zijn uitleg wel degelijk over een banpaal, die de grens aangaf tussen het rechtsgebied van de stad Lier, dat de Kuip omvatte, en de Bijvang die buiten de Kuip gelegen was en aan het rechtssysteem van het Hertogdom Brabant onderworpen was.
Paul De Win omschrijft het als volgt in zijn artikel:
“Uit ons onderzoek blijkt dat het gaat om palen die eertijds de Kuip van Lier van de Bijvang moesten afbakenen. De Kuip was een ringvormige zone rond de stad, die aan dezelfde wetten en gebruiken als de eigenlijke stad (binnen de wallen) was onderworpen. Buiten de Kuip lag de Bijvang, die een aparte bestuurlijke en rechterlijke organisatie had, al behoorde ook de Bijvang nog tot het Lierse grondgebied. Uiteraard had dit onderscheid ook zijn belang op fiscaal gebied. De grens tussen beide jurisdicties werd door grenspalen afgebakend en om deze grenspalen gaat het hier.”
Deze banpaal werd geplaatst in 1710 om een verdwenen banpaal uit 1564 te vervangen, zo blijkt uit het Stedelijk Aktboek van Lier. We citeren nogmaals Paul De Win:
“Op basis van de weergevonden documenten valt af te leiden dat er op 7 augustus 1564 een officiële grensscheiding tussen Stad en Bijvang van Lier heeft plaatsgevonden. Naar dit document wordt immers expliciet gerefereerd in de akten die op 25 juni 1709 werden opgetekend in het Stedelijk Aktboek van Lier. Het bewuste document van 1564 werd evenwel niet teruggevonden. Beide akten uit 1709 betreffen een weergave van bezoeken ter plaatse van gemandateerde schepenen van Stad en Bijvang op 24 juli en 5 oktober 1708.
In 1708 stelde zich een probleem m.b.t. een verdwenen grenspaal op de plaats waar een nieuw huis werd gebouwd, ‘De Drij Anckerkens’ geheten. Na een bezoek ter plaatse op 24 juli 1708 beslisten de afgevaardigden van beide jurisdicties tot het plaatsen van een nieuwe grenspaal. … In de herfst van datzelfde jaar maakten de gemandateerde schepenen van Stad en Bijvang, op grond van het document uit 1564, een rondgang langs de grens tussen beide jurisdicties.
Op 17 maart 1777 werd een nieuwe rondgang gemaakt en er werd daarbij een overzicht gegeven van de verschillende grenspalen tussen Stad en Bijvang. Het document in het Stedelijk Aktboek is 18 maart 1777 gedateerd.”
Verwante artikelen
Bronnen
“Historische stedenatlas van België - Lier” geschreven door Adriaan E. Verhulst en uitgegeven door het Gemeentekrediet in 1990
“Rondom enkele oude grenspalen tussen kuip en bijvang van Lier”, artikel geschreven door Paul De Win en gepubliceerd in het Jaarboek Lira Elegans van 1993 uitgegeven door het Liers Genootschap voor Geschiedenis
Ons volgend artikel gaat over onze familienaam. Hoe zijn we aan die naam gekomen en wat betekent hij? Waarom wordt hij op zoveel verschillende manieren geschreven en is iedere Mylemans wel echt een Mylemans? Ik hoop dat jullie onze artikels leuk vinden en ze in de toekomst blijven lezen.
