Een paspoortbriefke voor Cornelis Mylemans uit Duffel verklapt ons zijn familieband
Paul Meylemans
Inleiding
In 2022 publiceerden we al een artikel over Cornelis Mylemans, een man die op het einde van de 16e eeuw en het begin van de 17e eeuw smid was in Duffel en daar ook een schepenambt bekleedde. Kort samengevat wisten we van hem te vertellen dat hij 2 keer was getrouwd, een eerste keer met Lucia Byns, met wie hij geen kinderen had en een tweede keer met Catharina Laurenty. Met deze laatste krijgt Cornelis 3 kinderen, alle drie meisjes: Elisabeth (°1616), Anna (°1618) en Floryne (°1621). Cornelis overlijdt op 5 mei 1626.
We stelden dat Cornelis Mylemans een leeftijdsgenoot was van Michiel Mylemans die op Tallaart, toen een gehucht van Berlaar, een grond had gekocht en er een lemen hoeve op bouwde. Na de dood van Cornelis wordt Jan Mylemans, een zoon van Michiel aangesteld tot voogd van de minderjarige dochters van Cornelis. Dat voogdijschap deed ons vermoeden dat er ook een familieband bestond tussen Cornelis en de Mylemansen uit Tallaart. Maar een bewijs hadden we daarvan niet.
Via Vlaamse Stam naar het gemeentearchief van Duffel
Onlangs schaften we ons alle uitgaven van Vlaamse Stam aan, van het jaar 1965 tot 2019. Vlaamse Stam is het tijdschrift van Familiekunde Vlaanderen. Familiekunde Vlaanderen heeft alle vroegere uitgaven gedigitaliseerd en voorzien van een elektronische index. Na de aanschaf hebben we die uitgaven van Vlaamse Stam onder de loep genomen en gezocht naar de naam Mylemans. Heel vaak wordt onze familienaam niet vermeld, maar één vermelding trok onze aandacht: Cornelis Mylemans werd genoemd in een artikel over “Paspoortbriefkens voor Duffelaars (1581 – 1584)”. En dus dachten we: “Dat zou onze Cornelis wel eens kunnen zijn”.
In het tweedelige artikel lezen we dat de periode 1581 – 1584 militair gezien een bijzonder woelige periode was voor Duffel en omstreken. In die periode van de Tachtigjarige Oorlog raakten Duffel en omstreken verstrikt in de gevechten rond het beleg van Antwerpen. Het was er een komen en gaan van troepen, die onderdak en eten moesten krijgen, paarden opeisten en de landbouw deels onmogelijk maakten.
De regio rond Duffel viel in die tijd onder het calvinistisch bewind van opstandelingen in Mechelen. Diverse kloosters en religieuze centra, waaronder de Abdij van Roosendael in het nabijgelegen Sint-Katelijne-Waver werden geplunderd en deels verwoest. In augustus 1584 werd Duffel platgebrand door het Spaanse leger onder leiding Alexander Farnese, de hertog van Parma. Veel weerloze inwoners werden hierbij gedood.
Veel Duffelaars zochten in die periode beschutting in naburige steden zoals Lier of Mechelen, of verschansten zich in de forten of de kastelen in de streek. Wie zich diende te verplaatsen had maar beter een vrijgeleidebrief bij zich die duidelijk maakte aan vreemde troepen wie men was en waar men woonde. Het was een soort “laisser-passer” die door de gemeenteklerk werd afgeleverd voor de prijs van 10 stuivers, 7 voor de wet en 3 voor hemzelf. De klerk schreef deze ontvangsten in in de registers van de vierschaar, tezamen met enkele beknopte gegevens.
In Vlaamse Stam van december 1975 vinden we op blz. 619:
Register Nr 232 Folio 23 r
MYLEMANS Cornelis , fs Claes , 26 j . x Jozyne Byns , 40 j. :
met Mathys van Machtere , 20 j . hun cnape : 22-2-1584
En dus wilden we het origineel van deze nota terugvinden. We moesten zelfs niet zo heel lang zoeken, want dit register uit 1584 zit nog steeds in het gemeentearchief van Duffel. We maakten een afspraak met Fiona Robertson, deskundige archief- en informatiebeheer bij het archief van Duffel, en mochten op 19 juni 2026 uitgebreid kennis maken met dit archief.
Figuur 1 De Myle Krant op bezoek in het gemeentearchief van Duffel.
Fiona werkt nog niet zo heel lang in Duffel, maar was tevoren professioneel actief in het stadsarchief van Lier. Ze toonde ons de elektronische inventaris van alle registers die ooit aan het Rijksarchief in Antwerpen in bewaring gegeven werden, maar die ondertussen ook weer terug in Duffel gehuisvest zijn. Die inventaris is maar een deel van wat er zich in het archief bevindt. Register 232 was snel gevonden in het netjes geordende archief. En daar vonden we op blz. 23 de volgende korte inschrijving.
Figuur 2 Nota over het paspoortbriefje afgeleverd aan Cornelis Mylemans en zijn vrouw Jozijne Bijns
Cornelis, de broer van Michiel
De transcriptie van de tekst in Figuur 2 luidt als volgt:
Cornelis Mijlemans Claessone, oudt ontrent xxvj (26) jaren, vrij ende vranck met Jozijne Bijns zijne huysvrouwe, oudt omtrent veertig jaren, met Mathijs van Machtere, oudt omtrent twintig jaren, huerlieden cnape, beesten ende goeden, etc. actum xxij (22) februari anno xvc ende Lxxxiiij (1584) stilo novo.
Veel stelt deze tekst niet voor, maar toch bevat hij enkele merkwaardige feiten die belangrijk zijn voor ons onderzoek naar de geschiedenis van de familie M(e)ylemans.
Het paspoortbriefje werd opgesteld op 22 februari 1584.
Cornelis Mylemans is de zoon van Claes
Cornelis is in 1584 ongeveer 26 jaar oud.
In 1584 is Cornelis gehuwd met Jozijne Byns, die ongeveer 40 jaar oud is.
Het paspoortbriefje betreft eveneens Mathijs de Machtere, die hun cnaep wordt genoemd.
De inschrijving in het register van de vierschaar vertelt dat Cornelis de zoon is van Claes Mylemans. Ook Michiel Mylemans, de vader van Hendrik, Jan en Maijke, was een zoon van Claes. Cornelis is met andere woorden een broer (of een halfbroer) van Michiel Mylemans. Dat hadden we al vermoed, maar hier staat het nu zwart op wit genoteerd.
Het verklaart ook duidelijker waarom Jan Mylemans tot voogd aangesteld werd over de minderjarige kinderen van Cornelis. Het voogdijschap werd meestal toegekend aan de oudste nog in leven zijnde man uit de familie, die ook het nauwst verwant was met de overleden vader of moeder. Bij het overlijden van Cornelis in 1926, waren zijn broer Michiel (+1621) en diens zoon Hendrik (+1625) al overleden. Jan was dus de oudste nog in leven zijnde man.
Figuur 3 Nakomelingen van Claes Mylemans
Cornelis is in 1584 ongeveer 26 jaar oud. Cornelis zou dus in 1558 geboren zijn. Als hij in 1626 overlijdt is Cornelis 68 jaar oud.
In 1584 is Cornelis getrouwd met Jozijne Byns. Jozijne is 40 jaar oud en Cornelis slechts 26. Dat een jonge man trouwde met een oudere vrouw gebeurde in die tijd wel meer. Meestal zorgde de man voor het inkomen en daarmee ook voor het onderhoud van het gezin. Stierf de man en bleef de vrouw achter met kinderen, dan was het een noodzaak om zo snel mogelijk te hertrouwen en zo het overleven van de familie te garanderen. Er werd dus zeker niet altijd “uit liefde” getrouwd, maar vaak ook omdat het een noodzaak was of een economisch voordeel opleverde.
We wisten al dat Cornelis getrouwd was met Lucia Byns, maar is dat wel dezelfde persoon als deze Jozijne Byns? De voornaam Jozijne is de vrouwelijke vorm van de voornaam Jozef. Die heeft een heel andere oorsprong dan de voornaam Lucia. Daarom vermoeden we dat Jozijne en Lucia twee verschillende vrouwen zijn, misschien wel zussen omdat ze dezelfde familienaam hadden. Hoe hier precies de vork aan de steel zat, zullen we met verder onderzoek moeten ophelderen.
Naast Cornelis en Jozijne betreft het paspoortbriefje ook Mathijs van Machtere, die 20 jaar oud is en hun knaap wordt genoemd. Mathijs was wellicht iemand die Cornelis hielp in de smidse of bij hem in de leer was.
Uit het artikel over Paspoortbriefkens voor Duffelaars leren we dat Cornelis de enige Mylemans in Duffel is die in de periode 1581 – 1584 een paspoortbriefje aanvroeg. Leefden er op dat ogenblik geen anderen Mylemans-en in Duffel, of hadden die zo’n paspoortbriefje niet nodig? Beide hypothesen zijn mogelijk en moeten verder onderzocht worden.
Verder onderzoek in het Duffels archief
We gingen niet alleen naar Duffel om de nota over dat paspoortbriefje van Cornelis terug te vinden, maar omdat we al een tijdje vermoeden dat Duffel een mogelijke link is tussen de Mylemans-en uit Mechelen in het begin van de 16e eeuw en de Mylemans-en uit Tallaart uit het begin van de 17e eeuw. Onderzoek van alle al gevonden schepenakten uit Duffel waarin Mylemans-en voorkomen toonde aan dat er een merkwaardig gat zat in die akten in de periode tussen 1545 en 1585. Om akten uit die periode terug te vinden gingen we naar Duffel.
Maar, daarvoor moesten we echter wat voorbereidend werk doen, want buiten de elektronische inventaris van de archiefstukken die bij het Rijksarchief in bewaring werden gegeven is er enkel een handgeschreven inventaris, opgesteld door Evarist Dom in de periode dat hij als archivaris in Duffel actief was (1929 – 1960). Omdat dit document enkel in het archief zelf te raadplegen is, hebben we van Fiona de toelating gekregen om dat inventarisboek te scannen. Zo beschikken we nu over een gescande versie van dit waardevol document en kunnen we thuis verder zoeken naar registers die we later moeten bekijken.
Bij wijze van test hebben we wel enkele meetboeken uit het begin van de 17e eeuw bekeken, en daar vonden we al heel snel meer verwijzingen naar Cornelis Mylemans. Er zit dus in het Duffels gemeentearchief nog een hoop informatie die niet online te vinden is, en daar moeten we verder in zoeken. Eerst door steekproeven te nemen in bepaalde perioden en van bepaalde onderwerpen, om dan te bepalen welke documenten we systematisch moeten doornemen.
Hopelijk kunnen initiatieven om een groter deel van het gemeentearchief te ontsluiten, te digitaliseren en online ter beschikking te stellen ons daarbij helpen. Maar één ding is zeker: er wacht ons nog heel wat werk, maar we doen stilletjes aan verder.
Wie zin heeft om ons bij deze zoektocht naar de geschiedenis van de familie M(e)ylemans te helpen, die mag ons steeds contacteren (contact@demylekrant.be).
Verwante artikelen
In dezelfde reeks verschenen ook de volgende artikelen:
Bronnen
Boeken, artikelen en foto’s
“Paspoortbriefkens voor Duffelaars (1581 – 1584)”, door M. Van Averbeke
Vlaamse Stam van december 1975, blz. 619
Schepenakten
22 februari 1584 - Duffel Land van Mechelen, register van de vierschaar
Nota over een paspoortbriefke uitgereikt aan Cornelis Mylemans en Jozijne Byns
Kopie in het archief van De Myle Krant
