De moord op Charles Louis Meylemans junior

Familie MylemansGeschiedenisVooroudersVlaamse emigratie naar Noord-Frankrijk in de 19e eeuw
Geschreven door Paul Meylemans

Paul Meylemans

Inleiding

In het artikel over de zonen van Charles Louis Meylemans (1850–1918) vertelden we al dat Charles Louis junior (1878-1931) op 28 juni 1931 vermoord werd. Wat we over die moord en wat eraan voorafging uit de kranten zijn te weten gekomen hebben we in dit artikel gebundeld.

 

Figuur 1 Collage van krantenartikelen over de moord op Charles Louis Meylemans

 

Op eigen benen staan

Charles Louis junior wordt in 1878 te Armentières geboren. Als hij een jaar of 18 is begint hij te werken als hulpje bij een kruidenier. Enkele jaren later trekt hij naar Parijs om er werk te zoeken en in 1906 huwt hij in de Franse hoofdstad met Louise Osswalt die afkomstig is uit de Elzas, niet ver van Straatsburg.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog neemt Charles Louis junior als “étranger” (vreemdeling, buitenlander), zoon van een Belgische vader die niet in Frankrijk geboren was, dienst in het Franse leger. Tijdens de oorlog loopt hij verwondingen op aan zijn gehoor en zijn linker oog, waardoor hij gedeeltelijk invalide blijft. Gelukkig staat zijn invaliditeit hem toe om verder te werken en krijgt hij ook een uitkering.

Na de oorlog blijven hij en zijn vrouw in Parijs wonen en in 1920, Charles Louis junior is ondertussen al 42 jaar, wordt er bij hen een dochtertje geboren dat de naam Jacqueline Joséphine krijgt. Charles Louis lijkt als kantoorbediende te werken, hoogst waarschijnlijk voor de “Pari Mutuel” een bedrijf dat weddenschappen organiseert.

Het gezin Meylemans-Osswalt woont achtereenvolgens op de volgende adressen:

  1. rue de Sèvres 89 in het 6e Arrondissement van Parijs (1906)

  2. rue des Pyrénées 92 in het 20e Arrondissement van Parijs (1912)

  3. rue du Faubourg Saint-Honoré 133 bis in het 8e Arrondissement van Parijs (1920)

  4. rue du Moulin 69 te Chelles (1931)

die op het kaartje hieronder zijn aangeduid.

 

Figuur 2 Kaart van Parijs en omgeving met daarop de verschillende woonplaatsen van het gezin Meylemans-Osswalt

 

Gedurende 20 jaar wonen Charles Louis junior en Louise in Parijs binnen de “périphérique” (de ring van Parijs) op een appartement, zoals dat vaak de gewoonte is voor wie in Parijs leeft.

 

Figuur 3 Typisch gebouw met onderaan een winkel en erboven appartementen in de
rue de Sèvres 89, 6e Arrondissement van Parijs

 

De aanloop naar de moord

Ergens in de tweede helft van de jaren 20 ontstaat bij de familie Meylemans-Osswalt de wens om in een groene omgeving te gaan wonen, weg van de drukte van Parijs. Die wens heeft wellicht te maken met de opgroeiende dochter Jacqueline Joséphine.

Wanneer Charles Louis de kans krijgt om in de rue du Moulin 69 in Chelles ten oosten van de hoofdstad een huis te kopen, dan is het duidelijk dat hij koste wat kost zijn droom wenst te realiseren. Toch is dat huis een pak duurder dan zijn salaris hem werkelijk toelaat.

 

Figuur 4 Plan van Chelles met in het lichtpaars de rue du Moulin

 

Het huis dat hij op het oog heeft kost 40000 fr., en dat is voor die tijd een pak geld. Een gemiddelde kantoorbediende verdiende wellicht tussen de 7200 en de 10800 fr. per jaar. Het salaris dat Charles Louis bij de Pari-Mutuel verdiende was misschien iets hoger en zijn jaarsalaris situeerde zich wellicht tussen de 12000 en de 15600 fr. Zelfs dan was 40000 fr. het equivalent van 2,5 à 3 jaarinkomens en moest hij daarvoor lang sparen.

We hebben niet teruggevonden wanneer hij het huis precies gekocht heeft, maar het vermoeden is groot dat hij het huis al midden de jaren twintig gekocht heeft en dat hij aanvang de jaren dertig in geldnood is gekomen. Dat leiden we onder andere af uit het tijdstip waarop hij voor zijn minderjarige dochter Jacqueline Joséphine een aanvraag doet om erkend te worden als “pupille de la nation” (kind van de natie).

Voor zijn blijvende handicap van 45% die hij had opgelopen tijdens de Eerste Wereldoorlog ontving hij sinds 19 juli 1923 een oorlogspensioen van 1080 fr. op jaarbasis. Om dezelfde reden was hem ook een vermeerdering van dat jaarlijkse oorlogspensioen toegekend ter ondersteuning van zijn minderjarige dochter. Voor Jacqueline Joséphine ontving hij 135 fr. op jaarbasis en dat tot de datum waarop ze 18 jaar zou worden.

Charles Louis had om dezelfde reden ook recht op een meer uitgebreide financiële en morele ondersteuning voor zijn dochter, in Frankrijk gekend als “geadopteerd worden als kind van de natie”. Een kind van de natie genoot niet alleen van financiële steun, maar ook bescherming, voogdijhulp en ondersteuning bij onderwijs, opvoeding en latere tewerkstelling. Toch doet hij die aanvraag pas in november 1930, wellicht in de hoop om er extra geld door te ontvangen. Jacqueline Joséphine Meylemans wordt bijna onmiddellijk erkend als “pupille de la nation” en dat wordt ook in de marge van haar geboorteakte genoteerd.

Dat Charles Louis junior eind de jaren ’20 in financiële problemen kwam moet ons niet verbazen. Op 24 oktober 1929 crashte de beurs van Wall Street. Dat leidde wereldwijd tot een grote depressie die ook in de jaren ’30 verder duurde. De werkloosheid nam overal toe, de inflatie rees uit de pan en de lonen krompen. Zelfs al verloor Charles Louis junior zijn baan niet, toch moest hij het hoogstwaarschijnlijk met een lager loon of zonder premies stellen want er werd in die periode zeker minder gewed op paarden.

Of zijn poging om Jacqueline Joséphine te laten erkennen als “pupille de la nation” ook extra geld opleverde is maar de vraag, want blijkbaar blijft Charles Louis op zoek om de financiële last te verminderen. Daarom bedenkt hij een plan om op een gemakkelijke manier aan het nodige geld te komen.

Joséphine Wigishoff, een ongehuwde tante van Louise Osswalt, woont al langer in Parijs en werkt er als kokkin bij gegoede families. Ze is in 1862 in Dinsheim-sur-Bruche, in de buurt van Straatsburg, geboren. Tante Joséphine is in 1906 getuige bij het huwelijk van Charles Louis met haar nichtje Louise in Parijs. Tante Joséphine heeft haar hele leven gewerkt en is zuinig geweest met haar centjes. Zo heeft ze midden de jaren 20 het mooie bedrag van 25000 fr. bijeen gespaard en belegd in aandelen.

Charles Louis probeert tante Joséphine te overtuigen om haar spaarcenten aan hem te lenen of te geven. Zo zouden hij en zijn vrouw hun gedroomde huis kunnen kopen. In ruil zou tante Joséphine bij hen kunnen inwonen, wat toch comfortabeler zou zijn dan op oude kamers in Parijs te wonen en gezien tante al niet zo jong meer is zou het jongere koppel voor haar oude dag kunnen zorgen. Dat lijkt wel een win-win situatie.

Tante Joséphine lijkt overtuigd van zijn voorstel en verkoopt haar aandelen, zij het met verlies. Het geld van de aandelenverkoop geeft ze aan het koppel. Het huis wordt gekocht en het koppel trekt met hun dochter én tante Joséphine in het huis te Chelles. Wel krijgt de tante voor het geleende geld geen geldig ontvangstbewijs. En dat is nog maar het begin van de narigheid die op tante Joséphine wacht.

De moord

Al snel moet tante Joséphine vaststellen dat het leven in de familie Meylemans niet is zoals het haar werd voorgesteld en nog minder zoals zij het gehoopt had. Regelmatig is ze getuige van huishoudelijk geweld. Soms zijn deze scenes zo gewelddadig dat ze van haar werkgever die ze erover aanspreekt een revolver krijgt om zich in geval van nood te verdedigen. Die revolver ligt geladen in haar kamer.

Ook van het beloofde zorgen voor tante Josephines oude dag komt niet veel in huis. Meer en meer wordt ze gebruikt als meid voor alle werk en is het eerder de tante die voor het comfort van haar nichtjes gezin zorgt dan wel omgekeerd. Tante Joséphine kan geen kant meer uit. Ze heeft geen geld meer en is mede daardoor verplicht te leven in een gezin dat ze liefst zo snel mogelijk zou verlaten.
Geërgerd is ze al een keer naar de Elzas teruggekeerd om er een tijdje bij andere familie te logeren. Maar ze keert terug naar Chelles omdat ze haar familie in het oosten van Frankrijk niet tot last wil zijn.

Daarom vraagt ze Charles Louis herhaaldelijk om haar een geldig ontvangstbewijs te maken voor de geleende centen. Als daar geen reactie op komt schakelt ze zelfs de werkgever van Charles Louis in om hem ertoe te bewegen dit toch te doen. Tevergeefs!

Dat ook zijn werkgever zich nu met deze zaak bemoeit maakt Charles Louis uitzinnig. Wanneer hij op zaterdag 27 juni na zijn werk om 22u thuiskomt behandelt hij tante Joséphine erg brutaal. Hij zegt dat hij haar aan de deur zal zetten en dat ze voor haar brood zal mogen gaan bedelen. Toch gaat iedereen nadien slapen.

Maar de kleine Jacqueline die de brutale woordenwisseling heeft bijgewoond is er zodanig van aangedaan dat ze ’s nachts verschrikt wakker wordt en haar moeder roept. Die legt zich bij haar dochter in bed om haar te kalmeren. Deze eenvoudige geste lijkt wel de prelude tot het drama dat zal volgen.

Tante Joséphine die nog in shock is van de woordenwisseling staat ’s nachts op en zonder nadenken begeeft ze zich naar de slaapkamer van Charles Louis. In haar hand de revolver die ze al een tijdje in haar kamer verbergt. Bij zijn bed strekt ze haar arm, richt het wapen op haar slapende neef en trekt de haan over. De kogel gaat langs zijn neus de schedel in en veroorzaakt de onmiddellijke dood van haar aangetrouwde neef.

Kort daarop komt de politie toe bij het huis in de rue du Moulin en arresteert de oude vrouw. Joséphine Wigishoff lijkt mentaal volledig ingestort door haar gruwelijke daad. Haar blik is leeg, er rolt geen traan over haar wangen, ze lijkt zich niet bewust van alles wat er rondom haar gebeurt. Tante Joséphine wordt opgesloten in afwachting van een proces.

De meeste kranten uit de streek van Parijs berichten over de moord. Vaak is het zelfs voorpaginanieuws:

  • “Een vrouw dood haar neef omdat ze haar centen niet terug kreeg” (La Dépêche du Berry)

  • “Een zestigjarige vrouw vermoordt haar neef omdat ze van hem geen ontvangstbewijs kreeg voor een lening van 15000 fr” (Le Journal)

  • “Een zeventigjarige vrouw doodt haar slapende neef met een revolverschot” (Le Matin)

  • “Een oude vrouw doodt haar neef omwille van een geldzaak” (Le Petit Journal)

  • “Een bijna zeventigjarige vrouw doodt haar slapende neef met een revolver” (Le Petit Parisien)

  • “Een zeventigjarige vrouw doodt haar neef” (Journal des débats politiques et littéraires)

  • “Een vrouw doodt haar neef omwille van een ontvangstbewijs” (La Volonté)

  • “Tragische discussie over belangen” (Le Progrès de la Somme)

  • “Een familiedrama” (Journal de Seine et Marne)

Het proces van tante Joséphine

Het proces van Joséphine Wigishoff vindt plaats op 2 februari 1932 voor het Hof van Assisen van Seine et Marne te Mélun. Op de bank van de burgerlijke partij zitten Louise Osswalt en haar schoonzus Eléonore Jeanne Meylemans, allebei in rouwkledij.

Joséphine Wigishoff erkent de feiten en vertelt alles wat er gebeurd is. Ze voegt er aan toe: “Ik heb spijt van wat er gebeurd is. Ik wist niet wat ik deed, maar alles wat ik zeg zal hem niet terugbrengen.” De verdediging van tante Joséphine laat een resem getuigen opdraven: buren, vroegere werkgevers, vertegenwoordigers van lokale autoriteiten. Alle getuigen vertellen over het leed dat Joséphine Wigishoff werd aangedaan en de brutaliteiten die ze moest ondergaan. Allemaal betuigen ze haar hun sympathie. Terwijl de Procureur een principiële straf vraagt, houdt de verdediging een emotioneel pleidooi en vraagt om Joséphine Wigishoff vrij te spreken.

Om 19u komt de jury tot haar besluit en vindt dat Joséphine Wigishoff niet schuldig is aan moord. Ze wordt door het Hof van Assisen vrijgesproken. De burgerlijke partij moet de kosten van het proces betalen. Het vonnis wordt in de gerechtszaal op langdurig applaus onthaald.

De dag nadien wordt er door de advocaat van de weduwe van Charles Louis Meylemans en haar schoonzus Eléonore Jeanne Meylemans een schadevergoeding gevraagd. 10.000 fr. voor Louise Osswalt en een symbolische frank voor haar schoonzus. Het gerechtshof kent een schadevergoeding van 1000 fr. toe aan de weduwe. De eis van Eléonore Jeanne wordt echter afgewezen en ze wordt veroordeeld tot het betalen van de kosten van de procedure die ze heeft aangespannen.

Ook het proces van Joséphine Wigishoff wordt door de kranten van dichtbij opgevolgd en uitvoerig verslagen:

  • “Een zeventigjarige vrouw die haar neef vermoordde wordt vrijgesproken” (Le Petit Journal)

  • “Joséphine Wigishoff, de moordenares van haar neef, wordt vrijgesproken” (Excelsior)

  • “De zestigjarige vrouw die haar neef vermoordde wordt vrijgesproken door het Hof van Assisen van Seine-et-Marne” (L’Ami du peuple)

  • “De zeventigjarige vrouw die haar neef vermoordde wordt vrijgesproken door de jury van Seine-et-Marne” (Le Journal)

  • “Assisen van Seine et Marne, De zeventigjarige vrouw die haar neef vermoordde wordt vrijgesproken” (Le Matin)

  • “Assisen van Seine et Marne, Joséphine Wigishoff die haar neef vermoordde wordt vrijgesproken” (Le Petit Parisien)

  • “Een zeventigjarige vrouw wordt vrijgesproken door het Hof van Assisen van Seine et Marne” (Le Progrès de la Somme)

  • “Assisen van Seine et Marne, Een zeventigjarige vrouw vermoordt haar neef die haar mishandelde, Ze wordt vrijgesproken.” (L’Oeuvre)

  • “Een zeventigjarige ongetrouwde vrouw die haar neef vermoordde wordt door de jury vrijgesproken” (L’Ouest Eclair)

  • “Joséphine Wigishoff, de vrouw die haar neef vermoordde omdat hij haar mishandelde, is vrijgesproken” (La Dépêche)

  • “Na de vrijspraak van Mevr. Wigishoff” (Le Petit Parisien)

 

Figuur 5 Collage van krantenartikelen over het proces van Joséphine Wigishoff

 

Slot

Bij de volkstelling van 1936 in Chelles vinden we tot onze grote verwondering de volgende drie personen genoteerd op het adres rue du Moulin 295:

 

Figuur 6 Volkstelling 1936 te Chelles, detail met de bewoners van rue du Moulin 295

 

  • Meylemans Louise, geboren in 1884 te Dinsheim, gezinshoofd, huisvrouw

  • Meylemans Jacqueline, geboren in 1920 te Parijs, kind, studente

  • Meylemans Joséphine, geboren in 1862 te Dinsheim, grootouder, zonder beroep

Meylemans Joséphine is niemand anders dan tante Joséphine Wigishoff. Ze is niet de grootouder, maar de tante van Louise Meylemans-Osswalt.

Is het niet merkwaardig om Louise en haar tante Joséphine terug samen te zien wonen enkele jaren nadat tante Joséphine Louise’s man heeft vermoord? Hoe valt dat te verklaren? Was het voor Louise een zegen om van haar man verlost te zijn, of was het uit financiële noodzaak om tante Joséphine toch een onderdak te bezorgen? We zullen de volledige toedracht in deze zaak nooit achterhalen.

Tante Joséphine Wigishoff overlijdt op 1 november 1942 op het adres 78 rue du Moulin te Chelles, het huis waar ze al haar geld had ingestopt en later haar aangetrouwde neef had vermoord. Haar overlijden wordt bij de burgerlijke stand van Chelles gemeld door haar nichtje Louise Osswalt.

Verwante artikelen

In dezelfde reeks verschenen ook de volgende artikelen:

Bronnen

Geboorteakten

Huwelijksakten

Overlijdensakten

Volkstellingen

‍ Militair dossier

Krantenartikelen

  • 29 juni 1931 – Meerdere krantenartikelen over de moord op Charles Louis Meylemans junior

  • 3 februari 1932 – Meerdere krantenartikelen over het assisenproces over de moord op Charles Louis Meylemans junior

Paul Meylemans
Volgende

Een tragisch einde voor kleine Gommarus