Florent Mylemans (1896 – 1954)

dienstdoend burgemeester tegen wil en dank

Bert Mylemans

Inleiding

We volgen in dit artikel de levensloop van Florent Mylemans, een boer met gezond verstand. Met zijn jeugdjaren tijdens WO1, de aardappelstrubbelingen tijdens de jaren ’30, en die later dik tegen zijn zin dienstdoend burgemeester werd van Heist-op-den-Berg.

Het gezin van Louis Mylemans

Florentinus Amandus Mylemans, roepnaam Florent, werd geboren te Schriek op 09 juli 1896 in het boerengezin van Louis Mylemans en Regina De Groodt. Hij was de derde zoon na Emiel (°1893) en Leonard (°1894). Na hem kwam nog een broer, Gerard (°1898), en tot slot werd in het gezin nog een zus geboren, Marie (°1899).

In 1898 bouwt zijn vader Louis een langgevelboerderij op de Achterheide, een gehucht van Heist-op-den-Berg. Deze boerderij lag vlakbij de voorouderlijke hoeve en op zo’n 250 meter van de Bredestraat.

De voornaamste kostwinning van Louis en Regina was het verbouwen van aardappelen op hun land rond hun boerderij.

Figuur 1 Familiefoto uit 1908, van links naar rechts: Florent, Marie, Gerard en Leonard (achteraan)

Een verspreide familie tijdens wereldoorlog I

Over zijn kinderjaren hebben we geen informatie, pas bij het aanbreken van WO1 komen we meer sporen tegen over zijn leven. Zijn broers Emiel en Leonard, respectievelijk 20 en 21 jaar oud in 1914 bij het binnenvallen van de Duitse troepen, werden onder de wapens geroepen en volgden de hoofdmacht van het Belgische leger tot achter de IJzer, waar ze 4 lange jaren aan het front verbleven. Florent zelf is nooit frontsoldaat geweest maar dat betekende niet dat zijn leven gemakkelijk was tijdens de oorlog.

Correspondentie tussen de familie in bezet België en het front achter de IJzer was quasi onmogelijk maar er werden toch heel wat postkaarten verstuurd tussen het gezin Mylemans en de twee broers aan het front. Deze boodschappen werden nl. via een omweg verzonden: men stuurde brieven en kaartjes naar een bekende in het neutrale Nederland alwaar ze daar via smokkelwegen de Duitse linies omzeilden.

De verbindingspersoon voor de familie Mylemans was Euphrasie De Belser, in de familie als weduwe De Groodt bekend. Ze was weduwe van Livinus De Groodt, de broer van Regina de Groodt en dus een tante van Florent. Op de vlucht voor het oorlogsgeweld was ze met haar gezin terechtgekomen in Vlissingen, Nederland. Als neutraal land was postbedeling van en naar Nederland, en vanuit Nederland naar het front wel mogelijk. Al die uitgaande en binnenkomende correspondentie werd echter grondig gecontroleerd door de Duitse bezetter, strategisch belangrijke informatie mocht immers niet doorgegeven worden. Nochtans was deze correspondentie, hoe beknopt ook, voor veel van deze families de enige manier om toch een beetje contact te kunnen onderhouden en te laten weten dat iedereen het nog redelijk goed stelde. De ontvangst van een kaartje hielp zeker ook om in die moeilijke tijden de moed erin te houden.

Figuur 2 Een postkaart uit Vlissingen met de weduwe De Groodt zittend en van links naar rechts haar kinderen Marie, Marcel en Theofiel. Haar oudste zoon Leonard was ook frontsoldaat en ontbreekt op de foto.

Hieronder zien we één van de postkaarten die nog in het bezit zijn van de familie.
Het is een foto van een groep schaatsenrijders. Helemaal rechts zit Florent op het ijs. Links achter hem, de jongeman met gekruiste armen, staat zijn broer Gerard. De foto is door fotograaf Van den Broeck meermaals afgedrukt en wijd verspreid, voor ons is de achterzijde evenwel erg belangrijk.

Figuur 3 De schaatsenrijders van Heist-Goor

Deze postkaart werd geschreven door Florent en was gericht aan zijn broer Emiel op 28 februari 1917. De stempel met vermelding “Freigegeben” en een moeilijk leesbare stempel “censuur gepasseerd” duid erop dat deze is gecontroleerd door de Duitse instanties. De tussenpersoon was Madame Weduwe De Groodt, Prinsenstraat 29 te Vlissingen Holland.
Op de achterzijde van de foto treffen we de volgende tekst aan.

Heyst op-den Berg -28-2-17

Beminde broeder,
Tot herdenking van dezen winter, van vier weken te kunnen schaatsrijden stuur ik u deze kaart.
Het was hier koud, maar ik en Gerardus konden ons goed vermaken, en zette ons aanstonds bijna in ’t zweet.
Wij kunnen reeds zo snel rijden dat wij ons naar den prijskamp hadden begeven
Anders weinig nieuws, met ons de geburen en familieleden nog heel goed en dat denken we van u ook. In afwachting van veel en goed nieuws sluit ik mijn schrijven, met een hand(d)ruk uit de verte de kaart van Leonard ontvangen.
Een goeden dag gedaan aan L. Op de Beeck.

Florent Mylemans, Achterheide, Heyst o/d Berg

Figuur 4 De achterkant van de kaart de Goorse schaatsenrijders

Op de onderstaande postkaart, die ook verstuurd werd via weduwe De Groodt treffen we de twee broers Florent en Gerard nogmaals aan.
Florent zit uiterst rechts op het ijs, Gerard zit in het midden, hij is de vierde van links.

Sommigen op de foto hadden “schofferdaane” aan, een ijzeren onderstel dat men vastbond aan bestaande dagdagelijkse schoenen.

Figuur 5 Een beperktere groep Goorse schaatsenrijders

Op de achterzijde lezen we de volgende tekst.

Goor 19-2-17

Beminde kinderen

Ik laat u weten dat het met ons nog opperbest is en ik hoop van u hetzelfde. Eene dochter van Jan De Belser Raphaëlle is reeds van den 13 feb. overleden.
Laat ons veel nieuws weten, Beste groeten van ons en de geheele familie
Florent Mylemans Heyst o/d Berg, prov. Antwerpen Belgie.

We sturen er nu drie op en zullen er nog drie opsturen wanneer ze afgemaakt zijn.

Figuur 6 De achterkant van de beperkte groep Goorse schaatsenrijders

Raphaëlle, de dochter van Jan De Belser, waarvan sprake is op de postkaart stierf op 22 jarige leeftijd, ze was een nichtje van weduwe De Groodt.

Ook worden er foto’s gemaakt van het gezin van Louis Mylemans om op te sturen naar hun twee frontsoldaten.

Figuur 7 Familiefoto van het gezin Mylemans-De Groodt
van links naar rechts Gerard, vader Louis, Marie, moeder Regina De Groodt en Florent

Florent duikt onder om opeising door de Duitsers te vermijden

De Duitse bezetter had tijdens WO1 een flink tekort aan werkvolk en daarom werden jonge Belgen opgevorderd om te gaan werken in Duitsland. Florent voldeed aan die verplichte opvorderingseisen en sloeg op de vlucht, eerst naar Wuustwezel in de Noorderkempen en vervolgens naar Valkenswaard in Nederland.
Mogelijke sporen naar waar hij trok hebben we gevonden tussen oude postkaarten.
Zo hebben we enkele postkaarten van de familie De Bie uit het gehucht Achterberg te Wuustwezel die naar Louis Mylemans werden verstuurd tijdens of vlak na WO1. Mogelijks verbleef Florent een tijdje bij deze familie. We lezen de volgende tekst.

Wuestwezel 31 December 1916

Beste Vrienden
Wij wenschen u allen een zalig gelukkig en voorspoedig nieuwjaar, wij zijn allen nog in de beste gezondheid gelijk gij op portret wel zult zien, en hopen van u hetzelfde.
Uwe trouwe vrienden
De familie De Bie, Achterberg
Wij komen daar juist uwe kaart te ontvangen.

Figuur 8 Fotokaart verzonden door de familie De Bie-Nuytemans uit Wuustwezel

Op deze foto zittend het ouderpaar Karel De Bie en Marie Nuytemans, tussen hen in staat hun dochter Lucia. Staande van links naar rechts de kinderen Felix, Louis, Adriaan, Jan, Louisa, Net, Joanna en Paulien.

Vanuit Wuustwezel stuurde ook nog een andere familie, Louis en Maria Van den Kieboom, postkaarten. Of Florent daar onderdak vond is niet geweten. Hoe de relaties tussen de families Mylemans, De Bie en Van den Kieboom juist zaten hebben we niet kunnen achterhalen.

Huwelijk met Leonie Engels

Op 23 april 1927 huwde Florent te Putte met Leonie Engels, dochter van landbouwers Francis en Melanie Schoeters. Zij woonden te Putte in de nu nog bestaande Heihoeve uit 1736. In dat gezin waren 10 kinderen. Opmerkelijk is dat 5 van die kinderen hoogbejaard werden en moeder Melanie Schoeters is in 1957 op 93 jarige leeftijd bij haar dochter Leonie thuis in de Bredestraat overleden.

Figuur 9 Leonie Engels

In 1932 kregen Florent en Leonie hun enige zoon Maurice Mylemans, waar hij enkel maar het beste voor over had.

Florent boerde met zijn gezin op de boerderij, en zijn leuze was “als ik met 3 koeien de kost kan verdienen zal ik nooit een 4de koe kopen”, ook een paard hadden ze. Hij zag ook hoe de naburige boerengezinnen veel kinderen hadden en moeite hadden om voor die kinderen allemaal een deftige opleiding en woonst te voorzien en besloot het bij één zoon te houden.

Op de boerderij met 2 hectares land werden vroege aardappelen verbouwd, een gewas waar Heist in heel Vlaanderen gekend voor was. Florent reed in oktober met zijn fiets vanuit Heist naar de Nederlandse polders, hij nam om 4 uur ‘s morgens een brood mee, vertrok richting Antwerpen, dan Doel en vervolgens Zeeuws-Vlaanderen waar hij bij een plaatselijke landbouwer plantaardappelen ging onderhandelen, kopen en betalen. Waarna deze dan geleverd werden via de trein, dat plantgoed moest dan met paard en kar afgehaald worden in de omgeving van het station. Deze plantaardappelen werden vervolgens in houten bakjes geplant. Op 10 maart werden de aardappelen in volle grond geplant. Als ze niet afvroren, wat 1 op de 2 keer toch wel gebeurde, waren er vroege aardappelen op 25 mei, die een aardige prijs per kilogram opbrachten. Loonwerkers werden opgetrommeld om de aardappelen te oogsten en werden betaald per roede, een maateenheid van 3,33 meter lang. Na de oogst werden bieten geplant. Ze hadden dus 2 oogsten per seizoen. Vanaf 1938 tot 1948 woonde Jan Scherens voor kost en inwoon mee op de boerderij, Hij beweerde een neef te zijn van Jef “Poeske” Scherens de wielrenner uit Werchter en hielp mee met het dagelijkse werk op de boerderij.

De koeien werden gemolken, en elke dag werd de melk in een melkkruik aan de straatkant 250 meter verder gezet, die dan werd opgehaald door de melkboer voor verwerking. De inkomsten uit die melk werden telkens gespaard, dus geen appeltje maar een melkje voor de dorst.

Maar de boog kon niet altijd gespannen staan. Florent had ook duidelijk een druk sociaal leven.

Zo ging hij graag naar de cinema en was hij lid van de fanfare “Doe Stil Voort”.

Ook zong hij mee in het kerkkoor.

Figuur 10 Het zangkoor van Heist-Goor met Florent Mylemans zittend uiterst rechts

Hij speelde ook toneel, het laatste stuk waarin hij optrad was “Antje”, een stuk over 3 gierige en luie boerenzonen die uit gemakzucht een meid aannemen voor het zware werk. Die meid Antje blijkt echter geen doetje en de ergernissen en misverstanden stapelen zich op …

Figuur 11 De drie boerenzonen, Florent zit in het midden.

Het Boerenfront

Nog voor de tweede wereldoorlog verhuisde Florents vader Louis naar de woonst van zijn zoon Gerard aan de overkant in de Bredestraat. Florent bleef in de ouderlijke woning wonen, en boerde op 2 hectaren land zoals zijn ouders deden. Aardappelen waren nog altijd de voornaamste teelt, maar er werden ook enkele koeien gehouden. De spaarcentjes die op het einde van de maand overbleven werden netjes op de Middenkredietkas van de Belgische Boerenbond gezet. Daar dacht men ze veilig te kunnen stallen. De beurscrash van 1929 taste echter de kredietwaardigheid van de bank aan en ze ging in 1934 failliet. De boeren waren plotsklaps hun spaarcentjes kwijt. Geld dat Florent wou gebruiken om de goedgelegen boerderij van Fons Scheirs te kopen maar dat ging niet door omdat zijn budget verdwenen was in het faillissement. Florent was hierdoor flink misnoegd.

Lage voedsel-en aardappelprijzen, het failliet van de Middenkredietkas en weinig politieke bekommernissen voor de boeren deden de boeren uit Heist-op-den-Berg en zijn ruime regio, verder afstand nemen en rebelleren tegen de Boerenbond. Die was nota bene bij hen in Heist-Goor in 1890 door pastoor Mellaerts opgericht, om de boeren te helpen in hun financieel benarde situatie. Maar die Boerenbond werd toen in de jaren dertig mee verantwoordelijk geacht voor de slechte toestand van de landbouwers.
In 1936 weigerden de Heistse boeren hun vroege aardappelen te rooien, omdat er toch niets aan te verdienen was. Een soort boerenopstand voltrok zich.
Als tegenbeweging voor de Boerenbond, werd er in 1937 in Heist het Boerenfront opgericht. Deze beweging zou in 1938 al ongeveer 25.000 leden tellen, van een groot succes gesproken dus!

Er heerste grote rivaliteit tussen Boerenbonders die zich door de Katholieke kerk gesteund voelden en Boerenfronters. Die laatsten waren zelfs niet meer welkom in de kerk en in het erg Katholieke Heist-Goor was dat een erg heikel punt. Buren die vroeger heel goed overeen kwamen, konden plots niet meer door dezelfde deur. Vechtpartijen gebeurden regelmatig. In Heist-op-den-Berg stond de nieuwe beweging erg sterk. Florent en zijn familie werden lid van het Boerenfront.

Figuur 12 Krantenknipsel over de inhuldiging van de vlag van het Boerenfront te Heist-Goor 1938

Gemeenteraadsverkiezingen

Op zondag 16 oktober 1938 vonden in België gemeenteraadsverkiezingen plaats. Florent stond op de Katholieke lijst. Graanhandelaar Paul Van Roosbroeck was lijstrekker. Florent stond op een mooie verkiesbare 2de plaats.

Figuur 13 Kiesbiljet van de gemeenteraadsverkiezingen in 1938

De Katholieke Lijst van Paul Van Roosbroeck was de winnaar van de verkiezingen, de lijst haalde 6 zetels in de gemeenteraad. De liberale lijst van voormalig burgemeester Theofiel De Bie haalde maar 5 zetels. De andere lijsten speelden geen rol van betekenis.

Figuur 14 Uitslag van de verkiezingen met zetelverdeling, de zes verkozenen werden onderlijnd

Paul Van Roosbroek kreeg 464 naamstemmen, Florent Mylemans moest het met 65 naamstemmen heel wat minder doen, maar door zijn 2de plaats op de lijst had hij echter recht op een groot deel van de lijststemmen, zo kreeg hij 2120 stemmen uit de pot van lijststemmen om verkozen te raken.
Paul Van Roosbroeck werd de nieuwe burgemeester, hij was gehuwd met Florentina Vermylen, een kleindochter van Angelina Meijlemans. Florent en Florentina hadden met Jan Baptist Mijlemans dezelfde betovergrootvader.
Vanaf 1939 werd Florent dus eerste schepen in het nieuwe gemeentebestuur. Maar ondertussen stond de tweede wereldoorlog voor de deur…

De tweede wereldoorlog

Gedurende de Duitse bezetting bleven de gemeenteraad en het bestuur zo goed mogelijk doorwerken in Heist. Maar in de zomer van 1943 werd Paul Van Roosbroeck afgezet als burgemeester omdat hij zestig jaar geworden was en zo door de Duitsers op pensioen werd gestuurd.
Florent Mylemans als eerste schepen moest de taak van dienstdoende burgemeester opnemen vanaf 23 juli 1943 totdat er een gepaste opvolger was aangesteld door de Duitse bezetter.
In plaats van met zijn boerderij bezig te zijn, zat Florent vanaf dan dik tegen zijn zin in het gemeentehuis van Heist-op-den-Berg om onpopulaire maatregelingen te nemen. Paarden of goederen moesten aan de bezetter geleverd worden en hij moest ervoor zorgen dat die opeisingen effectief uitgevoerd werden. Dat was zeker nooit een gezellige aangelegenheid want enige bereidheid tot inschikkelijkheid was ver te zoeken bij de Heistenaren.
Bovendien was Florent allesbehalve Duitsgezind, net als zijn oudere broers hadden ze niet de beste herinneringen aan de Duitsers.

Zo kwam Janneke Coeckelberghs (Zie artikel 1934 Het gouden jubileum van Mandus en Belleke) ooit in paniek bij Florent Mylemans aan. De boeren moesten een bepaalde hoeveelheid (50 kg) vlees leveren aan de bezetter. Maar Janneke was maar een arm boerke met weinig land en één enkele koe, dus die kon onmogelijk leveren want dan was hij zijn enige koe kwijt. Florent is toen naar het vleesleverpunt bij Leonard Delen in Heist-Goor gereden en heeft uit eigen zak het aandeel vlees dat Janneke moest leveren betaald. Als bedanking heeft Janneke later twee appels bij Florent binnengebracht.

Florent was zeker geen modelburgemeester voor de Duitsers maar dat het echt hard tegen onzacht ging hebben we pas recent ontdekt. In het Rijksarchief van België vonden we een Duits strafdossier op naam van Florent. Dit dossier was beveiligd en kon alleen geraadpleegd worden na goedkeuring door de provinciegriffier. Wij hebben in naam van Florents zoon Maurice de toelating tot inzage aangevraagd.

Figuur 15 Maurice Mylemans met het strafdossier van zijn vader, in het rijksarchief te Antwerpen, juli 2024

De aanklacht van de Duitse bezetter

Op 14 juli 1943 werd in Heist een koolzaadveld bij landbouwer René V. in brand gestoken.
Vervolgens gaf op 17 juli 1943, dus nog voor de aanstelling van Florent als dienstdoend burgemeester, de Kreiskommandant van de Duitse bezetter opdracht om de velden in Heist-op-den-Berg te bewaken. Het partizanenkorps van Jules Roothoofd was immers flink bezig met sabotageacties en vernieling van velden in de omgeving. Zie ook ons artikel over Gustaaf Vermeylen en Gusta Mylemans.

Op 12 augustus 1943 plande Jules Roothoofd een overval op de groenteveiling in Heist. Die overval werd echter afgeblazen, maar diezelfde dag werd wel bij landbouwer René V. een roggemijt in brand gestoken en 65 tabaksplanten afgesneden. Of Jules Roothoofd de dader was hebben we niet kunnen achterhalen.

Op 28 augustus 1943 werd Florent Mylemans door de Duitsers verantwoordelijk gesteld onvoldoende bewaking te hebben voorzien bij de velden van René V. Florent werd hiervoor veroordeeld tot het betalen van 200 Rijksmark wat toen een heel grote som geld was.

De briefwisseling ging toen blijkbaar erg snel, want op 1 september 1943 stelt Florent Mylemans zijn verweerbrief op. Hij haalt de volgende argumenten aan.

• Dat hij als niet administratief geschoolde schepen slechts dienst doet als burgemeester vanaf 23 juli, en dat hij zijn eigen bedrijf achter stelt om den ganschen dag te wijden aan de gemeentelijk administratie.

• Dat wat de oogstbewaking betreft, hij de noodige maatregelen trof, welke om verschillende reden niet volledig konden uitgevoerd.
  Hij heeft de politiecommissaris tot tweemaal toe bevel gegeven te zorgen voor de bewaking.
  En dat hij niet verantwoordelijk kan gesteld worden voor de nalatigheid van één der hoogere gemeentelijke ambtenaren, temeer omdat hij niet over het noodige gezag beschikt tegenover zulkdanige oudere ambtenaren.

• Dat de oogstbewaking diende te gebeuren door jeugdige boerensonen, die voor het meestendeel aan de arbeidsverplichting onderhevig waren. Uit vrees weigerden zij derhalve gezegde bewaking uit te oefenen. (In 1941 werd er een vrijwillige boerenwacht opgericht, ter bescherming van oogsten en landbouwgronden, deze boerenwacht was echter niet populair, de burgemeester moest dus een niet vrijwillige opvordering bevelen).

• Dat de brand bij landbouwer René V. niet in rechtstreeksch verband kan gesteld worden met het doorvoeren van de bewaking, daar deze bewaking niet overal tegelijk kan uitgevoerd.

Florent Mylemans nam vervolgens ook contact op met Antwerpse provinciegouverneur Frans Wildiers om zijn verweer bij de Duitse Bezetter te bepleiten.

Op 29 september 1943 blijkt zijn verweer deels gegrond, de hulp van gouverneur Wildiers had dan toch iets uitgehaald. De geldboete van Florent werd verminderd naar 100 Rijksmark, waarvan 50 Mark te betalen tegen 1 oktober en de resterende 50 Mark tegen 1 november.

Op 16 december 1943 is deze vervelende periode voor Florent afgelopen want dan stelt de Duitse bezetter drukker Hendrik Corten aan als oorlogsburgemeester van Heist-op-den-Berg. Deze Hendrik Corten was een fervente Duitsgezinde, een echte collaborateur en uiteindelijk ook een vluchteling. Bij de bevrijding van België is hij op zijn fiets naar Duitsland gevlucht om de volkswoede, represailles en het Belgische gerecht te ontlopen.

Dat nochtans niet alles kommer en kwel was tijdens WO2 bewijst onderstaande foto genomen begin jaren 40.

Figuur 16 Wipschieters te Heist-Goor begin jaren 40. Florent is de derde rechts, zijn zoon Maurice is het jongetje rechts vooraan.

Terug aan de slag op de boerderij

Door goed te sparen en de juiste investeringen boerde Florent na de oorlog op 5 hectares land. Aanpalende aan de boerderij had hij nog extra grond gekocht van de familie Vander Borght uit Grasheide, die grond werd voorheen bewerkt door buurman Leonard Claes.
Na de tweede wereldoorlog besloot hij ook de politiek definitief vaarwel te zeggen.

Zijn gezondheid was bovendien niet al te best, hij had altijd maagpijn en nam daar al van voor de oorlog met grote regelmaat maagpoeder voor in.

Voor zijn enige zoon Maurice had hij het beste voor en toen die laatste een jaar of 12 was vertelde hij Maurice wat hij graag zou willen. Florent had de schoolmeesters van de jongensschool in het dorp gezien en in de landbouwgemeenschap van Heist-Goor waren dat de weinige personen die deftig in pak voor de dag kwamen. Hij wou dat zoon Maurice ook een schoolmeester werd. Zoon Maurice werd op kostschool gestuurd en studeerde later af als schoolmeester.
Ondertussen kreeg Florent in de Elisabethkliniek in Mechelen een maagoperatie, maar het verdikt was zwaar, hij had uitgezaaide maagkanker en had nog maar enkele maanden te leven.

Florent Mylemans was volgens zijn zoon een goede vader en mens, die nooit ruzie maakte en had de leuze “Gebruik allemaal jullie gezond boerenverstand”.

Florent overleed op 2 maart 1954.

Figuur 17 Het rouwprentje van Florent Mylemans

Figuur 18 Florent Mylemans

Florent en zijn familie kan je op onze stamboom raadplegen.

Bronnen

• L. HERTELEER, Geschiedenis Van Heist-op-den-Berg 1795-1976, (1986)

• P. VAN HOECKE, P. VAN HOVE, F. STEURS De oorlogsgeschiedenis en de gesneuvelden van Groot Heist tijdens de Tweede Wereldoorlog (2016)

• Rijksarchief Antwerpen, Strafdossier tegen Florent Mylemans PAA 603-1427

• Rijksarchief Antwerpen, Gemeentelijke verkiezingsuitslagen 1938

• Leen Van Molle, Boerenfront, (1998 en aanvulling in 2023) https://encyclopedievlaamsebeweging.be/nl/boerenfront

• Met dank aan Maurice Mylemans voor de uitgebreide mondelinge bijdrage voor het tot stand brengen van dit artikel

• Met dank aan Jef Mariën voormalig eerste schepen van Heist-op-den-Berg voor de mondelinge uitleg over het soms moeilijke kiesproces